Wspólną
cechą religii semickich jest wiara w Sąd Ostateczny poprzedzony masowym
wstawaniem ludzi z grobów:
W
judaizmie wiara w zmartwychwstanie zakłada przebudzenie się wszystkich
prawowiernych Żydów w dniu sądu ostatecznego. Z tego względu Żydzi grzebią
zmarłych w pozycji prenatalnej, skierowanej w stronę Jerozolimy, aby mogli oni
wstać jak najszybciej z grobu na dźwięk trąb obwieszczających sąd ostateczny.
Według niektórych odłamów judaizmu warunkiem zmartwychwstania jest zachowanie w
grobie szczątków ciała zmarłego, z czego w dużym stopniu wynikają starania
Żydów o zachowanie w stanie nienaruszonym miejsca pochówku swoich najbliższych.
W
islamie wiara w zmartwychwstanie w dniu sądu ostatecznego jest zbliżona do
wersji chrześcijańskiej, choć Koran nie opisuje jej tak obrazowo jak
Apokalipsa. Zgodnie z Koranem jako pierwszy ma być przebudzony Mahomet, który
razem z Mojżeszem ma stać przy tronie Allaha. Pozostali ludzie mają być
obudzeniu z grobów i zostać poddani sądowi ostatecznemu, który ma trwać 50 000
lat. Wiara w inne formy zmartwychwstania jest w islamie zabroniona.
Przedchrześcijańskie
wierzenia aryjskie zakorzenione w Europie śmiertelność ciała przeciwstawiały
kontynuacji istnienia duszy, która po śmierci udawała się np. do Walhalli lub
podlega reinkarnacji, jak we współczesnym hinduizmie. Rozpowszechnione było
palenie ciał zmarłych, zamiast ich skrupulatnego przechowywania. Dlatego
Europejczykom trudno było zaakceptować semicką ideę Sądu Ostatecznego:
KKK
996 Od początku chrześcijańska wiara w zmartwychwstanie spotykała się z
niezrozumieniem i oporami. "W żadnym punkcie wiara chrześcijańska nie
spotyka więcej sprzeciwu niż w stosunku do zmartwychwstania ciała" Bardzo
powszechnie jest przyjmowane przekonanie, że po śmierci życie osoby ludzkiej
trwa w sposób duchowy. Ale jak wierzyć, że to ciało, którego śmiertelność jest
tak oczywista, mogłoby zmartwychwstać do życia wiecznego?
Religia
katolicka śmiało rozwiązała ten problem – nie odrzucając Sądu Ostatecznego
wprowadziła koncepcję sądu szczegółowego: bezpośrednio po śmierci dusza trafia
do piekła, nieba, lub czyśćca w zależności od oceny uczynków zmarłego. Był to
krok teologiczny w stronę wierzeń aryjskich.
KKK
1030 Ci, którzy umierają w łasce i przyjaźni z Bogiem, ale nie są jeszcze
całkowicie oczyszczeni, chociaż są już pewni swego wiecznego zbawienia,
przechodzą po śmierci oczyszczenie, by uzyskać świętość konieczną do wejścia do
radości nieba.
KKK
1031 To końcowe oczyszczenie wybranych, które jest czymś całkowicie innym niż
kara potępionych, Kościół nazywa czyśćcem. Naukę wiary dotyczącą czyśćca
sformułował Kościół przede wszystkim na Soborze Florenckim i na Soborze
Trydenckim. Tradycja Kościoła, opierając się na niektórych tekstach Pisma
świętego, mówi o ogniu oczyszczającym: Co do pewnych win lekkich trzeba
wierzyć, że jeszcze przed sądem istnieje ogień oczyszczający, według słów Tego,
który jest prawdą. Powiedział On, że jeśli ktoś wypowie bluźnierstwo przeciw
Duchowi Świętemu, nie zostanie mu to odpuszczone ani w tym życiu, ani w
przyszłym (Mt 12, 32). Można z tego wnioskować, że niektóre winy mogą być
odpuszczone w tym życiu, a niektóre z nich w życiu przyszłym.
Protestanci
generalnie odrzucają tę doktrynę, powołując się na Biblię. Nie wiem, jakie jest
stanowisko poszczególnych religii protestanckich, ale na portalu biblijnym z
USA znalazłem następujący komentarz:
Czy
doktryna czyśćca pozostaje w zgodzie z Biblią? Absolutnie nie!
Jezus
umarł, aby zapłacić karę za wszystkie nasze grzechy (Rzymian 5:8). Izajasza
53:5 mówi: “Lecz on zraniony jest za występki nasze, starty za winy nasze.
Ukarany został dla naszego zbawienia, a jego ranami jesteśmy uleczeni.” Jezus
cierpiał za nasze grzechy abyśmy mogli zostać uwolnieni od cierpienia.
Powiedzenie, że my także musimy cierpieć za nasze grzechy jest stwierdzeniem,
że cierpienie Jezusa było niewystarczające. Powiedzenie, że musimy odpokutować
nasze grzechy przez oczyszczenie się w czyśćcu jest zaprzeczeniem
wystarczalności ofiary przebłagalnej Chrystusa (1 Jana 2:2). Koncepcja, że
musimy cierpieć za nasze grzechy po śmierci jest sprzeczna z wszystkim co
Biblia mówi o zbawieniu.
Czyściec,
jak i wiele innych katolickich dogmatów, jest oparty na niezrozumieniu natury
ofiary Chrystusa. Katolicy postrzegają Mszę / Eucharystię jako reprezentację ofiary
Chrystusa, ponieważ nie rozumieją, że raz na zawsze ofiara została złożona, że
była ona absolutnie doskonała i całkowicie wystarczająca (Hebrajczyków 7:27).
Katolicy postrzegają chwalebne uczynki jako przyczyniające się do zbawienia,
dlatego, że nie rozumieją, że w ofierze Chrystusa nie ma potrzeby dodatkowego
naszego „ wkładu” (Efezjan 2:8-9).
Można
prowadzić z protestantami dyskusję na temat interpretacji Biblii, wszakże
przyznaję, że na ogół można ufać ich rzetelności w tym zakresie. Źródłem wiary
katolickiej nie jest jednak wyłącznie Pismo Święte, ale także Tradycja. Wiele
rozwiązań protestanckich jest według mnie sensownych i można by je wprowadzić
do religii katolickiej, ale w przypadku idei sądu szczegółowego i czyśćca
jestem głęboko przekonany o słuszności naszej doktryny.
Katolicy
nie interpretują Biblii dosłownie. Od drugiej połowy XX wieku nie odrzucają
teorii ewolucji.
Wspólnota
wierzących z uznaniem spogląda na poszukiwania kosmologii, astrofizyki,
biologii, fizyki, chemii i najróżniejszych nauk humanistycznych, które
wspaniale wzbogaciły naszą wiedzę o wieku i wymiarach wszechświata, o
powstawaniu form żywych oraz o pojawieniu się człowieka. Skłaniają nas one do
podziwu dla wielkości Stwórcy, do postawy wdzięczności za wszystkie Jego dzieła
oraz za rozum i mądrość, których udziela On uczonym i badaczom (por. KKK 283).
Warto pamiętać, że już w 1950 r., w Encyklice "Humani generis",
Papież Pius XII, uwzględniając stan badań naukowych swojej epoki, a zarazem
wymogi stawiane przez teologię, uznawał doktrynę "ewolucjonizmu" za
poważną hipotezę, godną rozważenia i pogłębionej refleksji.
Bóg
nie jest „czarodziejem z magiczną różdżką, ale Stwórcą, który daje istnienie
wszystkim bytom". Papież Franciszek powiedział tak podczas spotkania z
członkami Papieskiej Akademii Nauk, wyjaśniając jednocześnie, że teorie
ewolucji i wielkiego wybuchu nie są sprzeczne z nauczaniem Kościoła. Wręcz
przeciwnie, obydwie wymagają istnienia Stwórcy.
Badania
socjologiczne wykazały dosyć powszechną także wśród katolików wiarę w
reinkarnację. Reinkarnacja będąca formą ewolucji duchowej byłaby uzupełnieniem
ewolucji biologicznej. Teoria ta pasuje do współczesnego racjonalnego obrazu
świata. Swoista kontynuacja istnienia duszy odpowiada funkcjonującej w fizyce
zasadzie zachowania energii.
Kościół
katolicki stanowczo odrzuca ideę reinkarnacji:
Reasumując,
doktryna ta jest absolutnie nie do przyjęcia dla każdego, kto wyznaje wiarę
chrześcijańską. Reinkarnacji nie da się bowiem pogodzić z ewangeliczną nauką,
która głosi, że zbawienie - dar Boży w Jezusie - dokonuje się w jednym tylko
życiu. Przez stulecia Kościół powtarzał słowa Listu do Hebrajczyków:
"Postanowione ludziom raz umrzeć a potem sąd"(Hbr 9, 27). Na Soborze
Florenckim (1439 r.) ogłoszono uroczyście, że los człowieka rozstrzyga się raz
na zawsze po śmierci. Podobnie w sposób pośredni reinkarnacja odrzucona została
przez Sobór Watykański II (1962-65) w Konstytucji dogmatycznej o Kościele (nr
48), w miejscu, w którym stwierdza się, że życie ludzkie jest niepowtarzalne (...)
Reinkarnacja
jest nie do pogodzenia z wielką godnością, jaką zostaliśmy obdarzeni. Bóg
stwarza każdego człowieka jako istotę wyjątkową i niepowtarzalną oraz pragnie,
aby spełnił się on w wieczności, mając za podstawę wiarę i zasługi zgromadzone
w życiu doczesnym. Teoria reinkarnacji kontrastuje również z nauką o
zmartwychwstaniu ciał. Bóg nie stwarza dla zagłady i pragnie zbawienia całego
człowieka, ostatecznie także w jego cielesności. Które więc ciało miałoby być
przeznaczone do zmartwychwstania, co działoby się z pozostałymi?
Wiara
w zmartwychwstanie oraz reinkarnacja są całkowicie rozbieżne, tak jak dalekie
są od siebie systemy religijne i kulturowe, z których pochodzą chrześcijaństwo
i hinduizm. Wiarę w reinkarnację wyklucza chrześcijańska koncepcja zbawienia.
Współcześnie
dowody empiryczne na istnienie reinkarnacji nie są jednoznacznie
przekonywujące. Opierają się na weryfikacji informacji przekazywanych przez
dzieci, które przypominały sobie fakty z domniemanego poprzedniego wcielenia.
Załóżmy,
że zjawisko to zostanie poddane systematycznym badaniom naukowym i zostanie w
znacznym stopniu potwierdzone, podobnie jak stało się z teorią ewolucji. Czy
Kościołowi pozostanie trwanie przy dotychczasowej negacji?
W
zacytowanym tekście padły słowa o całkowitej rozbieżności chrześcijaństwa i
hinduizmu. O całkowitej rozbieżności możemy mówić w przypadku religii semickich
i hinduizmu. Chrystus nauczał w środowisku semickim, ale Żydzi i Arabowie
odrzucili jego naukę, zaś trwale przyjęła się ona w aryjskim społeczeństwie
Europy. Jak napisałem wyżej – idea sądu szczegółowego i czyśćca była
zdecydowanym krokiem w stronę wierzeń aryjskich. Nie jedynym zresztą. Wystarczyłoby
zinterpretować reinkarnację jako formę realizacji czyśćca. Niewątpliwie
pojawiłyby się kwestie teologiczne – do rozstrzygnięcia przez uprawnione do
tego gremia teologów. Przykładowa interpretacja:
Czy
podważyłoby to sens zmartwychwstania Jezusa? Skoro każdy i tak podlega
reinkarnacji, to na czym polegałaby wyjątkowość tego wydarzenia? Nie byłaby to
zwykła reinkarnacja. Jezus, jako człowiek i jednocześnie Bóg, ukazał, że
znajduje się ponad cyklem życia i śmierci. Ukazał drogę – sąd ostateczny dla
każdego indywidualnie byłby przerwaniem cyklu reinkarnacji i ostatecznym
zjednoczeniem się z Bogiem. Sądu Ostatecznego opisanego w Biblii z masowym
wstawaniem ciał z grobów nie należałoby traktować dosłownie.
Na dziś są to oczywiście spekulacje. Stanowisko
Kościoła jest jednoznaczne.