Zwiedziłem
dzisiaj Muzeum Historii Żydów Polskich w Warszawie. Bilet wstępu na ekspozycję stałą
kosztuje 25 zł, ale za to przekonujemy się, iż:
Muzeum
POLIN jest punktem odniesienia dla wszystkich zainteresowanych dziedzictwem
Żydów polskich oraz znakiem dokonującego się przełomu we wzajemnych stosunkach
Polaków i Żydów. Sto tysięcy Żydów przyjeżdżających corocznie do Polski
znajdzie w nim najważniejsze informacje, które pozwolą im świadomie kształtować
własne plany podróży do miejsc rodzinnej historii. Istnienie muzeum ma za zadanie
wspomóc rozwój tożsamości żydowskiej wśród odradzającej się wspólnoty Żydów
polskich, a jednym z jego zadań jest wspieranie inicjatyw lokalnych i
ogólnokrajowych, podejmowanych w demokratycznej Polsce, aby na nowo przemyśleć
doświadczenie współżycia obu społeczności. Program muzeum jest swego rodzaju
punktem wyjścia dla debat zarówno na temat jasnych, jak i ciemnych kart
polsko-żydowskiej przeszłości. Daje ogólną orientację, wyznacza kierunki,
zachęca do samodzielnej eksploracji rzadko odwiedzanych miejsc.
Muzeum
POLIN jest jednak nade wszystko miejscem spotkań ludzi, którzy pragną lepiej
poznać przeszłość i współczesną kulturę żydowską, chcą zmierzyć się ze
stereotypami i ograniczyć zjawiska zagrażające współczesnemu światu, takie jak
ksenofobia i nacjonalistyczne uprzedzenia. W tym sensie jest to miejsce dla
wszystkich, promieniujące ideami otwartości, tolerancji i prawdy.
Na
zewnątrz gmachu wszystkie miejsca parkingowe przy ulicach zajęte, wolne miejsca
na parkingu za szlabanem – tabliczka „tylko dla pracowników muzeum”, czyli dla
kogo?
Przede wszystkim miałem problemy na wejściu. Bramki kontrolne oprócz detektorów takich jak na lotnisku, wyposażone są chyba w czujniki wykrywające antysemityzm. Po kilku minutach i konsultacjach strażników udało mi się jednak wejść.
Pierwsze
wrażenie to kontrast perfekcyjnej architektury gmachu z wystawą przypominającą
tanią grę komputerową. Powszechna multimedialność wydała mi się powierzchowna i
tandetna. Wyjątkiem jest zrekonstruowana synagoga z Gwoźdźca na Ukrainie z pięknymi
malowidłami na suficie z autentycznego drewna. Poza tym dominowały zdjęcia, filmy, makiety –
brakowało eksponatów przykuwających uwagę i wywołujących emocje. Poczucie
zagubienia i błądzenia w trójwymiarowej, multimedialnej przestrzeni. Tłumy
zwiedzających z Polski i zagranicy kroczyły w osłupieniu, w jakimś tajemniczym, nierealnym świecie.
Tajemniczość
skończyła się w momencie, który dokładnie można było przewidzieć – na
ekspozycji ukazującej stronniczą wersję pogromu w Jedwabnem. Setki milionów
złotych polskich podatników wydane na rzecz brutalnej antypolskiej propagandy.
Dobrze, że autorzy wystawy nie posunęli się dalej w rozbudowie tej części ekspozycji, bo w części przedstawiającej prześladowania w getcie zwiedzającym zakładano opaski z gwiazdą. Byli dyscyplinowani i poszturchiwani przez drabów przebranych za SS-manów ryczących po niemiecku. Było to tak realistyczne, że jeden starszy pan zemdlał. Nawiasem mówiąc – skwer na zewnątrz muzeum nosi imię Willy Brandta.
Wydaje
się, że muzeum jest jakimś krokiem naprzód – część wystawy faktycznie ukazuje
historię życia żydów w Polsce, a nie tylko pogromy i Holokaust. Jednak
ekspozycja stała powinna być przemyślana, ulepszona i rozbudowana. Sprawia
wrażenie, że zrobiono ją, aby zdążyć na termin otwarcia.
We
mnie na przykład więcej emocji i refleksji wywołuje widok torów tramwajowych na
brukowanej ulicy obok warszawskiego Arsenału. Nie jeździ po nich żaden tramwaj.
Po kilkudziesięciu metrach kończą się w parku. To początek nieistniejącej dziś dawnej ulicy Nalewki – przed wojną głównej arterii żydowskiej Dzielnicy
Północnej.
